الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
41
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
ديگران اهدا كرده است ، هشتاد هزار مجلد بوده است . شيخ معاصر در پايان امل الآمل « 1 » مىنويسد : پيش از اين يادآورى شد كه كتابهاى سيد مرتضى بيشتر از هشتاد هزار مجلد بوده كه اعم از مؤلفات و مرويات خود اوست ؛ ظاهرا بيشتر آنها كتابهاى مكرر و كتابهاى علماى عامه مىباشد . مؤلف گويد : اظهار نظر مؤلف امل الآمل اگر چه نظريه پيشين ما را تأييد مىكند امّا در عين حال مطالبى را كه پيش از اين راجع به كتابهاى سيد ايراد كرده است و ما هم عبارات او را در اينجا نقل مىكنيم گوياى آن نيست كه كتابهاى سيد متجاوز از هشتاد هزار مجلد بوده باشد . خدا دانا است . بهطورىكه به خط يكى از افاضل دانشوران ديدهام چنين نوشته بود ، قاضى تنوخى كه يار هميشگى سيد بوده مىنويسد : سيد مرتضى سال 355 هجرى متولد شد و پس از درگذشتش هشتاد هزار مجلد از مقروات و مصنفات و محفوظات و كتابهاى ديگر از خود باقى گذارد . علاوه بر آنها ثروت و ملكهايى كه از اندازه بيرون بود به جاى نهاد . كتابى به نام الثمانين تأليف كرد و هرچه كه در اختيار داشت به عدد هشتاد منتهى مىشد و هشتاد و يك سال عمر كرد و به همين مناسبت به « ثمانينى » معروف شده است . سيد در مراتب علمى و ديگر فنون ، به عالىترين مقام نايل آمده بود . نقابت سادات در شرق و غرب و امير حاج و حرمين را برعهده داشته و به پشتيبانى از ستمديدگان اقدام مىنمود و كارهاى داورى را به انجام مىرسانيد و مدت سى سال در اين مناصب عاليه برقرار بود . تاريخ گزينش او براى اين مناصب روز شنبه سوم صفر سال 406 هجرى بود و پس از سى سال رياست عامه ، در 25 ربيع الاول سال 436 هجرى درگذشت و شب همان روز در خانهء خودش مدفون گرديد . پس از آن به جوار جدّ بزرگوارش حضرت امام حسين عليه السّلام نقل داده شد و در آرامگاه موسويها مدفون گرديد . مادرش مادر برادرش رضى ، فاطمه دختر ناصر بوده است و هنگامى كه رحلت كرد سيد مرتضى چكامهء معروفى در سوك او سرود . از آن جمله :
--> ( 1 ) - امل الآمل ، ج 2 ، ص 182 .